ilia24.gr
Σάββατο, 18 Ιουλίου 2020 10:56

9ο Διεθνές Φεστιβάλ Δήμου Ανδραβίδας-Κυλλήνης: Κάστρο Χλεμούτσι  800 χρόνια από την ίδρυσή του (1220 - 2020)- Το Μυστικό Τραγούδι του Κάστρου – Μεσαιωνικές Νύχτες».ΦΩΤΟ

 

 

Γράφει η Πουλχερία Γεωργιοπούλου

 800 χρόνια μετά την περιπετειώδη οικοδόμησή του το Κάστρο Χλεμούτσι άνοιξε πανηγυρικά τις βαριές γοτθικές του πύλες για μια συναυλία αντάξια του ιστορικού του παρελθόντος. Την Τετάρτη 15 Ιουλίου 2020  η Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ παρουσίασε την πρώτη της μεγάλη  συναυλία αυτού του καλοκαιριού με το βραβευμένο έργο του Γιώργου Βούκανου «Το Μυστικό Τραγούδι του Κάστρου»  , υπό τη διεύθυνση του νέου μουσικού διευθυντή Γιώργου Αραβίδη ενώ το ζεστό χειροκρότημα του κοινού κέρδισαν ο αισθαντικός λυρισμός της Άντας Αθανασοπούλου και η στιβαρή ερμηνεία του Δώρου Δημοσθένους.

Η επιτυχημένη σκηνοθετική επιμέλεια και η εκφραστική αφήγηση οφείλεται στους Αστέρη Πελτέκη και Χρύσα Ρώμα. Για τα κείμενα και τους στίχους των τραγουδιών δούλεψε η ομάδα των Μαίρη Βούκανου, Έφη Παναγοπούλου, Τάκη Χρυσούλη, Ελένης Μουζάκη Μπουρίτσα. Τηλεσκηνοθεσία Χρήστος Φασόης, Φωτισμοί Γιώργος Πουλίδης, Χορογραφία Δήμητρα Μπέρτσου, Νίκος Διαμαντόπουλος.

Το Διεθνές Φεστιβάλ Δήμου Ανδραβίδας – Κυλλήνης ξεκίνησε το καλοκαιρινό του ταξίδι στον πολιτισμό από το φραγκικό κάστρο Χλεμούτσι και μας ξεναγεί στις όμορφες περιοχές του Δήμου, από τις 15 Ιουλίου έως τις 9 Αυγούστου.

Tο Διεθνές Φεστιβάλ Δήμου Ανδραβίδας – Κυλλήνης ιδρύθηκε το 2012 και φιλοξενεί στο πρόγραμμά του κορυφαίους καλλιτέχνες και ορχήστρες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ από το 2019 είναι μέλος των Ευρωπαϊκών Φεστιβάλ E.F.F.E. To 2020 ανάμεσα σε εκατοντάδες υποψηφιότητες το πολυθεματικό οπτικοακουστικό έργο «Το Μυστικό Τραγούδι του Κάστρου – Μεσαιωνικές Νύχτες Κάστρου» βραβεύτηκε με τα Tourism Awards ενώ είναι υποψήφιο και για τα European Tourism Awards.

Το κοινό καλωσόρισε ο δήμαρχος Γιάννης Λέντζας και ευχαρίστησε την ΕΡΤ -  καθώς τα υγειονομικά πρωτόκολλα  επέτρεψαν μόνο σε 70 άτομα να παρακολουθήσουν την συναυλία – που μαγνητοσκόπησε και θα μεταδώσει την εκδήλωση από την τηλεόραση και ραδιοφωνικά από το ιστορικό Τρίτο Πρόγραμμα σε ημερομηνίες που θα ανακοινωθούν έτσι ώστε πολλοί περισσότεροι τηλεθεατές και ακροατές στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο να απολαύσουν την εξαιρετική εκδήλωση.

 

Κάστρο Χλεμούτσι

Το Χλεμούτσι είναι ένα εξαιρετικό δείγμα των φράγκικων οχυρώσεων σε ολόκληρο το Βαλκανικό χώρο που προέκυψαν μετά την καταιγίδα της Τέταρτης Σταυροφορίας, εξακολουθεί να δεσπόζει στον ηλειακό κάμπο ως ο μοναδικός βιγλάτορας της περιοχής πάνω από το παλιό λιμάνι των Σταυροφόρων

Το βάρος των αιώνων που μας χωρίζουν από μια εποχή που διακρίνεται για την ποίηση και τον ρομαντισμό της μετουσίωσε σε μελωδία  ο συνθέτης Γιώργος Βούκανος και με τη βοήθεια των εξαιρετικών συνεργατών του το «Το Μυστικό Τραγούδι του Κάστρου –Μεσαιωνικές Νύχτες Κάστρου» έχει αποδειχτεί – και δικαίως – η ναυαρχίδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Ανδραβίδας – Κυλλήνης.

Συναρπαστικές πτυχές από την  ιστορία της μεσαιωνικής Ηλείας μπορεί να  αναζητήσει κάποιος στα ιστορικά και λογοτεχνικά αναγνώσματα, σαν βυθιστεί στις σελίδες του Νίκου Καζαντζάκη, του Κώστα Ουράνη, του Ανδρέα Καρκαβίτσα, του Άγγελου Τερζάκη,  τη λαογραφική και αρχαιολογική έρευνα, τους θρύλους και τις παραδόσεις και κυρίως στα ορατά  μνημεία εκείνης της περιόδου.

Το επιβλητικό και μεγαλόπρεπο  Χλεμούτσι, είναι το οικογενειακό κάστρο της πριγκιπικής οικογένειας των Βιλλεαρδουίνων που έδωσε ακμή και οικονομική άνεση στην Ηλεία κάνοντάς την γνωστή σ΄Ανατολή και Δύση για περίπου δυο γενιές,  σε μια εποχή που η περιοχή της Ήλιδας ήταν ένα άσημο μικροσκοπικό κομμάτι της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Το Κάστρο πρωταγωνιστεί σε  θρύλους και  συναρπαστικές ιστορίες με μάγισσες και ξωτικά, βαρόνους, πρίγκιπες και πειρατές,  δούκες, ιππότες και σεργέντες, καλοαναθρεμμένες δεσποσύνες και φυλακισμένες πριγκίπισσες και αιχμάλωτους βυζαντινούς αριστοκράτες,  Ναΐτες και Ιωαννίτες καλόγερους, δολοπλόκους  τραπεζίτες και γασμούλους, ειδικούς τεχνίτες και έμπιστους εργάτες του πριγκιπικού νομισματοκοπείου,  λίζιους, φτωχούς αγρότες, σιδεράδες και βοσκούς.

Στη φραγκοκρατούμενη Πελοπόννησο – στη «Νέα Γαλλία», Nova Francia, όπως την ονόμασε με υπερηφάνεια αλλά και με κάποια δόση υπερβολής ο πάπας Ονώριος Γ΄ - το κάστρο αποτελούσε το σύμβολο της φεουδαρχίας και τον πυρήνα της κοινωνικής ζωής των κατακτητών.

Το Χλεμούτσι ή Χλουμούτσι ή Clermont ή Castel Tornese ήταν τo σημαντικότερο κάστρο του Πριγκιπάτου της Αχαΐας. Κατασκευάστηκε κατά την εποχή της Φραγκοκρατίας από τον άξιο στρατιώτη, ικανό διπλωμάτη και ξεχωριστή πολιτική φυσιογνωμία   Γοδεφρείδο Α΄ Βιλλεαρδουίνο – “princeps Achaie” και ‘senescallus” “άνθρωπος» του αυτοκράτορα - στην Ηλεία και προστάτευε και την ανοχύρωτη πρωτεύουσά του Ανδραβίδα, αλλά και το επίνειο της, τη Γλαρέντζα.

 Το Όνομα του Κάστρου

Το αρχικό όνομα του κάστρου ήταν Clermont, όπως το ονόμαζαν οι Γάλλοι ιδιοκτήτες του. Οι Έλληνες το ονόμασαν Χλουμούτσι όπως φαίνεται στο Χρονικό του Μορέως ή Χλεμούτσι, η ονομασία που έφτασε σε εμάς σήμερα. Κατά την εποχή της βενετσιάνικης κυριαρχίας ονομάστηκε Castel Tornese, επειδή οι Βενετσιάνοι θεωρούσαν ότι εκεί γινόταν η κοπή των νομισμάτων του πριγκιπάτου της Αχαΐας, των τορνεζίων.

Ιστορία

Το κάστρο χτισμένο σε θέση στρατηγική, με εκτεταμένη θέα στον κάμπο της Ηλείας και στο Ιόνιο πέλαγος, προστάτευε την πρωτεύουσα του πριγκιπάτου Ανδραβίδα και το σημαντικό λιμάνι της Γλαρέντζας. 

Η ιστορία της κατασκευής του Κάστρου σώζεται στο Χρονικό του Μορέως.

Το κάστρο ιδρύθηκε το 1220-1223 από τον ηγεμόνα Γοδεφρείδο Α΄ Βιλλεαρδουίνο και αποτέλεσε το ισχυρότερο φρούριο του φράγκικου πριγκιπάτου της Αχαΐας, που γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά την εποχή των Βιλλεαρδουίνων. Για να μπορέσει να πραγματοποιήσει την κατασκευή του ο Γοδεφρείδος ήρθε σε σύγκρουση με τον καθολικό κλήρο της Αχαΐας και χρησιμοποίησε τις προσόδους για την οικοδόμησή του.

Οι σχέσεις ηγεμονίας και εκκλησίας στα πρώτα χρόνια της φράγκικης κυριαρχίας ως τις συμφωνίες της Ραβέννικας (1210) και της Ρώμης (1223), που καθόρισαν τις εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες, ήταν κακές. Οι αυτονομιστικές τάσεις των αρχιεπισκόπων και η παρακράτηση από την άλλη μεριά των εκκλησιαστικών εσόδων από τους Φράγκους ηγεμόνες – σύμφωνα με την παράδοση ο Βιλλεαρδουΐνος έκτισε το Χλεμούτσι με χρήματα που ανήκαν στην εκκλησία – προκαλούσαν συχνά την αντίδραση του πάπα, που χρησιμοποιούσε τον αφορισμό ακόμη για να επαναφέρει τα πράγματα στην τάξη. Αξίζει να σημειωθεί ότι γενικά ο ορθόδοξος κλήρος στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας, όσοι έμειναν και δεν ζήτησαν καταφύγιο στην εξορία, δεν δέχτηκε την πίεση ή τις βιαιοπραγίες, που γνώρισε η ελληνική εκκλησία σε άλλες λατινοκρατούμενες περιοχές.

Ο Γοδεφρείδος είχε αφοριστεί από τον Πάπα (περισσότερες από μια φορές, καθώς χαρακτηριστικό της ηγεμονίας του ήταν οι συγκρούσεις με την εκκλησία) που τον χαρακτήρισε μάλιστα  εχθρό του Θεού "χειρότερο από τον Φαραώ", αλλά ο αφορισμός αναιρέθηκε όταν δόθηκαν εξηγήσεις για την αναγκαιότητα του κάστρου.

Η ιστορία του χτισίματος του Κάστρου του Χλεμουτσίου στο Χρονικό του Μορέως:

Κ᾿ ἐκεῖνοι οὐκ ἠθελήσασιν ποσῶς νὰ τοῦ βοηθήσουν·
ἔβαλεν καὶ ἐκράτησαν τοὺς τὸπους καὶ προνοῖες,
ὅπου εἶχαν κ᾿ ἐκρατούσασιν ᾿ς ὅλον τὸ πριγκιπᾶτο,
κι οὐδὲν ἠθέλησε τριχὸς τίποτε νὰ ἔχῃ ἐπάρει
ἀπὸ τὰ τέλη καὶ δουλεῖες ὁλῶν τῶν ἐκκλησίων,
ἀλλὰ ἔβαλεν κ᾿ ἐχτίσασιν κάστρον ἀφιρωμένον,
ὅπου φυλάττει τὸν γιαλὸν καὶ τοῦ Μορέως λιμιῶνα.
Πολλάκις, ἂν ἐχάσασιν οἱ Φράγκοι τὸν Μορέαν,
μετὰ τοῦ κάστρου ἐκεινοῦ τὸν ἤθελαν κερδίσει.
Διὰ τοῦτο σὲ παρακαλεῖ, ὡς ἀγιώτατον Πάπαν,
τοῦ νὰ ἔχῃ τὴν ἀγάπην σου καὶ νὰ τοῦ συμπαθήσῃς,
ἐπεὶ ἂν ἐπῆραν οἱ Ρωμαῖοι τὸν τόπον τοῦ Μορέως,
οὐδὲν ἀφῆναν κἂν ποσῶς τὲς ἐκκλησίες τῶν Φράγκων».
Κι ὁ Πάπας ὁ ἁγιώτατος, ὡς τὸ ἐπληροφορέθη,
συμπάθειον ἔστειλεν εὐθέως τὸν πρίγκιπα Ντζεφρόε.
Ἀφότου εἶδε ὁ πρίγκιπας τοῦ Πάπα τὴν συμπάθειον,
χαρὰς μεγάλας ἔποικεν καὶ τὸν Θεὸν δοξάζει.
Ἀπαύτου γὰρ ἐμήνυσε νὰ ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης,
ἐκεῖνος ὅπου λέγουσι ὁ τῆς Παλαίας Πάτρας,
ὡσαύτως καὶ οἱ ἐπίσκοποι ὅπου εἶναι τοῦ σκαμνίου του,
ὁ κομεντούρης τοῦ Τεμπλίου, αὐτὸς τοῦ Ὁσπιταλίου.
Τὸν ὁρισμὸν τοὺς ἔδειξεν, τοῦ Πάπα τὴν συμπάθειον·
κ᾿ ἐνταῦθα ὥρισε κ᾿ ἔστρεψαν τοὺς τόπους ὅπου ἐκράτει,
καὶ μετὰ τοῦτο τοὺς καλεῖ φρόνιμα, μετ᾿ εἰρήνης·
«Πατέρες, ἐτοῦτο ὅπου ἔποικα κι ἀπῆρα τὲς προνοῖες σας,
οὐδὲν σᾶς φταίω, μὰ τὸν Χριστόν, ἐσεῖς τὸ φταῖτε πλέον,
ἐπεὶ ἔπρεπε νὰ τὸ ἐξεύρετε καὶ νὰ τὸ ἐγροικᾶτε,
ὅτι ἂν ἐπῆραν οἱ Ρωμαῖοι -ὁ Θεὸς νὰ μὴ τὸ δώσῃ,-
τοὺς τόπους ὅπου ἔχομεν ἐδῶ εἰς τὴν Ρωμανίαν,
οὐδὲν ἀφῆναν γὰρ ἐσᾶς διατὶ εἶστε τῆς ἐκκλησίας
τοῦ νὰ κρατῆτε ἐδῶ προνοῖες καὶ νὰ ἔχετε προβέντες·
ἀλλ᾿ οὕτως σᾶς ἠθέλασιν φονέψει κι ἀκληρήσει

Μετά το θάνατο του Γουλιέλμου Β΄ Βιλλεαρδουίνου (1278) ακολουθεί μια περίοδος αναταραχών, ξεσπούν έντονες διαμάχες για την διαδοχή στην ηγεμονία και σταδιακά το πριγκηπάτο οδηγείται στην παρακμή. Το Χλεμούτσι γίνεται αντικείμενο διεκδικήσεων μεταξύ διαφόρων ευγενών. Σ' αυτό φυλακίζεται και πεθαίνει η κόρη του Γουλιέλμου Μαργαρίτα της Άκοβας, επειδή θεωρήθηκε υπεύθυνη για την διεκδίκηση του Μοριά από τον Φερδινάρδο της Μαγιόρκας και την έλευση των Καταλανών που κατέλαβαν το κάστρο το 1315. Το Χλεμούτσι ανακαταλαμβάνεται από τους Φράγκους και παραμένει στην κατοχή τους μέχρι τις αρχές του 15ου αιώνα, όταν πέρασε στα χέρια του Κάρολου Τόκκου, κόμη της Κεφαλονιάς και Δεσπότη της Ηπείρου.

Το 1427 περιήλθε ειρηνικά στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, μετά τον γάμο του με την κόρη του Τόκκου και αυτός το χρησιμοποίησε ως στρατιωτικό και διοικητικό του κέντρο. Το 1460 το κάστρο κατελήφθη από τους Τούρκους και το 1867 από τους Ενετούς, που το κράτησαν στην κατοχή τους ως το 1715, όταν ξαναπέρασε στα χέρια των Τούρκων.

Φαίνεται όμως πως το Χλεμούτσι έχει αρχίσει να χάνει το σημαντικό του ρόλο στην άμυνα της περιοχής, ήδη από το τέλος της Φραγκοκρατίας. Το 1701 ο Grimani προτείνει την καταστροφή του. Η θέση του δεν εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των Ενετών, που σχετίζονταν με τη θάλασσα, ενώ το ήδη παλιό κάστρο απαιτούσε εκτεταμένες εργασίες για την επισκευή και τον εκσυγχρονισμό του. Το Χλεμούτσι έμεινε στην κατοχή των Τούρκων μέχρι την Επανάσταση του 1821. Σημαντική καταστροφή υπέστη κατά τον βομβαρδισμό μέρους του το 1826 από τον Ιμπραήμ που κατέστρεψε ένα πύργο του εσωτερικού περιβόλου και το τείχος κοντά σε αυτόν, υποδηλώνοντας πως το κάστρο έπαιξε κάποιο ρόλο κατά την Ελληνική Επανάσταση.

Το Χλεμούτσι εξακολουθεί να διατηρεί τον έντονο φράγκικο χαρακτήρα του. από τους μεταγενέστερους κατακτητές μόνο οι Τούρκοι φαίνεται να ενδιαφέρθηκαν για τον εκσυγχρονισμό του και έκαναν μικρής έκτασης εργασίες, κυρίως για την προσαρμογή στη χρήση των πυροβόλων όπλων. Έτσι το κάστρο παραμένει ένα από τα σημαντικότερο και πιο καλοδιατηρημένα φρούρια της Ελλάδας και αποτελεί εξαιρετικό δείγμα φρουριακής αρχιτεκτονικής της εποχής της Φραγκοκρατίας στην Πελοπόννησο.

Σήμερα, με τη φροντίδα της αρχαιολογικής υπηρεσίας στον εσωτερικό περίβολο του Κάστρου στεγάζεται η μουσειακή έκθεση «Η εποχή των ιπποτών – Οι σταυροφόροι στο Μοριά», στόχος της είναι η προβολή της Φραγκοκρατίας στη μεσαιωνική Ελλάδα με έμφαση στη φράγκικη Ηλεία, μέσω του πλούσιου αρχαιολογικού αποθέματος, που προέρχεται κυρίως από ανασκαφές σε μεσαιωνικές θέσεις της περιοχής.

Ο θεματικός χαρακτήρας της έκθεσης, περιορίζεται χωρικά στο πριγκιπάτο της Αχαΐας και χρονικά στην διάρκεια της σταυροφορικής παρουσίας (1205-1430), επιτρέπει την ανάπτυξη του εκθεσιακού υλικού σε ενότητες με βάση τις όψεις της ελλαδικής πολυπολιτισμικής σταυροφορικής κοινωνίας, με στόχο να προβληθεί ο βίος και ο υλικός πολιτισμός της, οι θεσμοί, οι ιδέες και οι συλλογικές νοοτροπίες της.

Έτσι το μνημείο 8 αιώνες μετά την οικοδόμησή του είναι τόπος έλξης χιλιάδων επισκεπτών και συνεχίζει να εμπνέει και να φιλοξενεί το έργο των σύγχρονων καλλιτεχνών όπως «Το Μυστικό Τραγούδι του Κάστρου -Μεσαιωνικές Νύχτες Κάστρου».

 

Φωτογραφίες Ανδρέας Μίγκος

Προσθήκη σχολίου

Σιγουρευτείτε πως έχετε εισάγει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες με το σύμβολο (*). Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.